भारतामध्ये कॅन्सर वेगाने महामारीचे स्वरूप घेत आहे. दररोज देशात 1,300 पेक्षा जास्त लोक कॅन्सरमुळे मृत्युमुखी पडतात आणि 10.5 लाखांहून अधिक लोक या घातक आजाराने बाधित आहेत. कोणत्याही वेळेस उपचार घेत असलेले लोक यापेक्षा तीनपट अधिक आहेत.
खूप सारे रुग्ण योग्य वेळी डायग्नोसिसपर्यंत पोहोचत नाहीत, त्यांचे योग्य निदान होत नाही किंवा ते मृत्यूमुखी पडतात, पण त्यांच्या मृत्यूची नोंद कॅन्सरमुळे झाल्याची होत नाही. IARC च्या अभ्यासानुसार फुफ्फुसाच्या कॅन्सरमुळे जगातील सर्वात जास्त मृत्यू होतात, तर स्तन कॅन्सरचे प्रमाण जलद वाढत आहे.
डॉक्टर हे सर्व काही तंबाखूचा वापर, वाढत प्रदूषण, चुकीचे आहार, कमी सामाजिक-आर्थिक स्थिती, वैद्यकीय सुविधांपर्यंत पोहोच न होणे, भीती, अज्ञान, गैरसमज, ओन्कोलॉजिस्ट्स, सर्जिकल ओन्कोलॉजिस्ट्स आणि रेडियो-थेरपिस्ट्सची टोकाची कमतरता आणि खराब वैद्यकीय सेवेशी जोडतात.
एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूट, ज्याची स्थापना 2002 मध्ये सर्व रुग्णांना सुरळीत डायग्नोसिस आणि उपचार देण्यासाठी करण्यात आली, त्याची संकल्पना, अंमलबजावणी आणि व्यवस्थापन अनोखी आहे. हे प्रतिष्ठित ओन्कोलॉजिस्ट्स चालवतात, जे रुग्णांच्या गरजा उत्तम प्रकारे जाणतात.
हे कोणत्याही सामान्य रुग्णालयाच्या व्यवस्थापनासारखे नाही. हे तज्ञांचे एक गट आहे, ज्यांनी 1990-2000 च्या दशकात जगप्रसिद्ध टाटा मेमोरियल हॉस्पिटल, मुंबई येथे आरोग्यसेवेच्या मानके उंचावली. त्यांनी त्यांची कौशल्ये वापरून एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूटची योजना तयार केली, स्थापना केली आणि व्यवस्थापन केले.
एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूट (ACI), ज्याला पूर्वी एशियन इंस्टिट्यूट ऑफ ओन्कोलॉजी म्हणत होते, हा देशातील आघाडीच्या ओन्कोलॉजी कंसल्टंट्सचा एक स्वप्न प्रकल्प होता, जो जून 2002 मध्ये वेल्सप्रिंग क्लिनिक, पिरमल कॉम्प्लेक्स, परेल येथे दिवसातील उपचार केंद्र म्हणून सुरू झाला. नंतर तो ऑक्टोबर 2002 मध्ये S.L. राहेजा हॉस्पिटल, माहिम, मुंबई येथे स्थलांतरित झाला, जिथे इन-पेशंट आणि शस्त्रक्रिया सुविधा जोडल्या गेल्या. पुढे 2013 मध्ये तो सोमैया आयुर्विहार, सायन, मुंबई येथे स्थलांतरित झाला, जिथे सोमैया समूहाच्या सहकार्याने सुविधा वाढवून सद्याची पातळी आणि आकार मिळविला.
ही पुढाकार देशातील प्रसिद्ध ओन्कोलॉजिस्ट्सनी सुरू केली असून याचा उद्देश “कॅन्सर केअर, रिसर्च आणि एज्युकेशन” या तीन स्तंभांना मजबूत करणे आहे, ज्याला कॅन्सर प्रतिबंध आणि पुनर्वसन विभागांचे समर्थन आहे.
2013 मध्ये सोमैया आयुर्विहार – एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूटची संयुक्त स्थापना हा त्या स्वप्नाची पूर्तता होती, ज्या प्रमुख कॅन्सर कंसल्टंट्सच्या गटासाठी एक जागतिक दर्जाचे कॅन्सर केअर संस्था उभारण्याचा होता, आणि सोमैया ट्रस्टसाठीही, ज्यांनी त्यांच्या संस्थापकांचे – पद्मभूषण करमसिभाई जे. सोमैया, स्वर्गीय डॉ. शांतिलाल सोमैया आणि आता श्री समीर सोमैयांच्या दृष्टिकोनातून उत्कृष्टतेचे स्वप्न साकार केले.
सायन येथील सोमैया आयुर्विहारमध्ये असलेला ८० बेडचा एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूटचा पहिला टप्पा मुंबईतील कॅन्सर केअरमधील उत्कृष्टतेचा नवीन पत्ता बनला आहे.
गेल्या दीड वर्षांत १२,५०० पेक्षा जास्त नव्या कॅन्सर रुग्णांच्या नोंदणीकृत लोकसंख्येमध्ये २,८०० पेक्षा जास्त मोठ्या कॅन्सर शस्त्रक्रिया झाल्या आहेत, ज्यात १५० पेक्षा जास्त रोबोटिक प्रक्रियांचा समावेश आहे आणि ४,५०० पेक्षा जास्त केमोथेरपी प्रक्रियाही पूर्ण झाल्या आहेत.
मूलभूत आणि क्लिनिकल संशोधन प्रोटोकॉल्स आंतरराष्ट्रीय नैतिक आणि वैज्ञानिक मानकांनुसार काटेकोरपणे राबवले जातात. इंस्टिट्यूट नियमितपणे तांत्रिक तसेच व्यावसायिक लोकांसाठी, ओन्कोलॉजीमध्ये अंडरग्रॅज्युएट, पोस्टग्रॅज्युएट, नर्सिंग स्टाफ, सामान्य लोक तसेच सतत वैद्यकीय शैक्षणिक कार्यक्रम आयोजित करतो.
एसीआयने एसए-एसीआय येथील नवीन केंद्रात तीन वर्षांत १२,५०० पेक्षा जास्त नोंदणीकृत कॅन्सर रुग्णांची संख्या केली आहे. हा संस्थान सर्व प्रकारच्या रुग्णांना सेवा देत भारत आणि शेजारील देशांमधील सरकारी व खाजगी संस्थांसोबत सहकार्य करून कॅन्सर केअरचा केंद्र बनेल.
२०० कर्मचाऱ्यांच्या आणि सक्षम ऑपरेशन्स टीमच्या पाठबळावर एसीआय एंडोस्कोपी, डायग्नोस्टिक्स लॅबोरेटरी, डे केअर, ऑपरेशन थिएटर, इंटेन्सिव्ह केअर, इन-पेशंट सेवा, प्रतिबंधात्मक तपासणी, पुनर्वसन विभाग, काउन्सेलिंग यांसह सर्वसमावेशक कॅन्सर केअर प्रदान करतो.
लवकरच या संस्थेचा विस्तार २००+ बेड असलेल्या दुसऱ्या टप्प्यात होईल, ज्यात रेडिएशन थेरपी आणि इतर सुविधा वाढवण्यात येतील.
एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूट [एसीआय] आता संपूर्ण देशभर व्यापक कॅन्सर केअरचा विस्तार करत आहे, प्रत्येक केंद्र स्थानिक कॅन्सर विशेषज्ञांच्या मदतीने चालवले जाईल, ज्यांना मुंबई केंद्राकडून नियमित भेटी किंवा टेलिमेडिसिनद्वारे व्यावसायिक मदत मिळणार आहे.
देशाच्या पूर्व भागात, एसीआयने नामांकित AMRI हॉस्पिटल्स लिमिटेड यांच्या सहकार्याने भुवनेश्वरमध्ये AMRI-ACI ची स्थापना केली आहे, जे मुंबईच्या एसीआय प्रमाणेच दर्जेदार कॅन्सर केअर पुरवते.
या सहकार्याद्वारे, ओरिसाच्या वैद्यकीय विद्यार्थ्यांना कॅन्सर केअरमध्ये सर्वोत्तम उपचारांचा अनुभव घेता येईल आणि नवीन समन्वय तयार होईल.
एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूट हब आणि स्पोक मॉडेलद्वारे जनतेपर्यंत पोहोच वाढविण्यास कटिबद्ध आहे. सामाजिक बांधिलकी म्हणून, हे इंस्टिट्यूट डॉ. पेधारकर-एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूट ग्रामीण कॅन्सर मॉडेल लागू करते, ज्यात राज्य सरकारांसोबत मिळून जिल्हा वैद्यकीय अधिकाऱ्यांना २ ते १२ आठवड्यांसाठी एसीआयच्या प्रशिक्षण केंद्रांवर नेले जाते, जिथे त्यांना निदान, उपचार योजना, केमोथेरपी प्रशासन आणि रुग्ण समन्वयाचे प्रशिक्षण दिले जाते.
राज्य सरकारांच्या मदतीने त्यांच्या जिल्हा केंद्रांमध्ये डे केअर सुविधा विकसित केल्या जातात. प्रशिक्षित वैद्यकीय अधिकारी परत येऊन आपल्या जिल्ह्यातील लोकसंख्येमध्ये कॅन्सर रुग्णांची ओळख करतात आणि त्यांची माहिती केंद्रीय सेलला पाठवतात, जिथे एसीआय सल्लागार डॉ. पेधारकर आणि त्यांची टीम रोगाचे निदान करतात, उपचार योजना तयार करतात आणि सल्ला परत पाठवतात.
केमोथेरपी नव्याने स्थापन केलेल्या डे केअर केंद्रांमध्ये दिली जाते, केमोथेरपीची औषधे राज्य सरकारांनी मोफत पुरवली जातात, स्थानिक सल्लागारांच्या मदतीने शस्त्रक्रिया केली जाते आणि रेडिएशन जवळच्या रेडिएशन केंद्रांमध्ये दिला जातो ज्यांच्याशी जिल्हा अधिकारी समन्वय साधतात.
अशा प्रकारे ग्रामीण रुग्णांच्या घरापर्यंत देखभाल पोहोचवली जाते, जे बहुधा कधीही आरोग्य केंद्रापर्यंत पोहोचले नसतील. ही योजना गेल्या दोन वर्षांपासून मध्य प्रदेश, छत्तीसगढ आणि ओरिसाच्या काही भागांत कार्यरत आहे, ज्याचा लाभ १२,००० हून अधिक रुग्णांनी घेतला आहे. एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूट या प्रयत्नातून कोणतीही आर्थिक फायदा घेत नाही आणि हे सामाजिक कारण म्हणून करते.
ग्रामीण आणि शहरी मध्यमवर्गीय लोकांसाठी, एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूटने हॅलो हेल्थसोबत सहयोग करून स्मार्ट कॅन्सर केंद्रे स्थापन केली आहेत (जी स्पोक म्हणून काम करतात) विविध ठिकाणी – लखनौ पासून सुरू करून – जिथे मूलभूत डायग्नोस्टिक सुविधा, फार्मसी आणि डे केअर सेंटर आहे, जिथे लोक येऊन टेलिमेडिसिनद्वारे एसीआय सल्लागारांच्या उत्कृष्ट सेवा तसेच स्थानिक तज्ञांच्या सेवांचा लाभ घेऊ शकतात. सर्व केंद्रांवर दर्जेदार सेवा परवडणाऱ्या खर्चात उपलब्ध आहेत.
एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूटमधील गतिशील सल्लागार व व्यवस्थापन व्यावसायिकांची टीम डॉ. रामाकांत देशपांडे यांच्या नेतृत्वाखाली आहे—जे कर्नाटक मेडिकल कॉलेज, हुबळी या सरकारी संस्थानाचे पदवीधर आहेत.
टाटा हॉस्पिटलमध्ये दोन दशकांहून अधिक काळ सेवा दिल्यानंतर, जेव्हा आमची संपूर्ण टीम टाटा हॉस्पिटलमधून बाहेर पडली, तेव्हा जरी आपण खासगी क्षेत्रात एक टीम म्हणून काम करत होतो, तरी आम्हाला लवकरच असंतोष वाटू लागला कारण पूर्णपणे खासगी सेटअपमध्ये क्लिनिकल संशोधन करण्यास, प्रशिक्षण देण्यास किंवा आमच्या कौशल्यांचा जूनियर्सना हस्तांतरण करण्यास तसेच आर्थिकदृष्ट्या कमजोर वर्गाला सेवा देण्यास अडचण येत होती.
“समाजासाठी हे चिंताजनक होते,” असे डॉ. देशपांडे सांगतात. गटातील चर्चा आणि विचारविनिमयातून आम्हाला समजले की आपल्याला उत्कृष्टतेच्या संस्थेचा प्रकार स्वतः तयार करावा लागेल, असे त्यांनी सांगितले. यामुळे एशियन कॅन्सर इंस्टिट्यूटची सुरुवात झाली.
त्याच्या उद्दिष्टाकडे वाटचाल ठाम ठेवण्यासाठी, एसीआयचे सर्व भागधारक आजही कॅन्सर उपचार व्यावसायिक आहेत जे आपला वेळ आणि पैसा गुंतवतात. देशातील नामांकित सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट जसे पद्मभूषण डॉ. एस.एच. अदवानी, डॉ. डी. एम. पारिख, डॉ. आर. गोपाल, डॉ. जगदीश कुलकर्णी आणि डॉ. संजय शर्मा हे संचालक आहेत, तर पद्मश्री रामाकांत देशपांडे स्थापना काळापासून या रुग्णालयात कार्यकारी उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.
थोरासिक आणि बालक कॅन्सर शस्त्रक्रियेत व्यस्त असूनही, ते वेळ काढून या वैद्यकीय केंद्राचे नेतृत्व करतात आणि जागतिक स्तरावरील कॅन्सर सल्लागारांसह योग्य दिशेने वळवून त्यास टिकाऊ आणि वाढवण्याजोग्या मॉडेलमध्ये विकसित करतात जे सर्वांसाठी परवडणाऱ्या खर्चात जागतिक दर्जाचे कॅन्सर केअर प्रदान करते. त्याच्या अनेक उपक्रमांमुळे हा असा एक संस्था आहे जी खरी आशा निर्माण करते.
