महिंद्रा कॉम्वीवा: इनोवेशनद्वारे लोकांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवण्यासाठी सतत कार्यरत

मोबाइल टेक्नोलॉजीच्या क्षेत्रात मोठा बदल घडत आहे. आता मोबाइल केवळ टेक्स्ट, वॉइस आणि कॅमेरा पुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत—यामध्ये पेमेंट्स, लोकेशन, लॉयल्टी यांसारखे अनेक फीचर्स आले आहेत. चीननंतर भारतानेही यावर्षी एक अब्ज मोबाइल युजर्सचा टप्पा गाठला आहे. तरीही अजूनही लाखो लोक असे आहेत, ज्यांच्याकडे ना मोबाइल आहे, ना बँकिंग सुविधा.

गेल्या १७ वर्षांपासून महिंद्रा कॉम्वीवा डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन सुलभ करण्यासाठी काम करत आहे, विशेषतः मोबाइल अनालिटिक्स आणि संबंधित टेक्नोलॉजीच्या माध्यमातून. कंपनीची सोल्यूशन्स आणि सर्व्हिसेस अशा स्ट्रॅटेजिक टेक ट्रेंड्सशी संबंधित आहेत, ज्या टेलिकॉम ऑपरेटरला व्हॅल्यू अ‍ॅडेड सर्व्हिसेस देण्यास मदत करतात.

महिंद्रा कॉम्वीवा हे एक जागतिक स्तरावर मान्यताप्राप्त नाव आहे, ज्यांना विविध मार्केट्सची सखोल समज आहे. आशिया, आफ्रिका, युरोप आणि दक्षिण अमेरिका येथे ऑफिसेस आणि ऑपरेशन्स असून, ही कंपनी जगभरातील १०० पेक्षा अधिक क्लायंट्सना सपोर्ट देते. कंपनी वोडाफोन, एअरटेल, ऑरेंज, एमटीएन यांसारख्या जागतिक ग्रुप ऑपरेटरसोबत कार्य करते. जागतिक उपस्थिती असूनही, कंपनी स्थानिक गरजांनुसार काम करते.

मोबाइल फायनान्शियल सर्व्हिसेस, मोबाइल कंटेंट, मोबाइल अनालिटिक्स आणि मोबाइल मेसेजिंग या क्षेत्रांतील कंपनीची एक्सपर्टाईज टेलिकॉम कंपन्यांचे प्रोसेस आणि बिझनेस आंतरराष्ट्रीय स्टँडर्डनुसार अधिक प्रभावी बनवते.

नवी दिल्लीस्थित महिंद्रा कॉम्वीवा यांचे अर्जेंटिना, ब्राझील, कोलंबिया, यूके आणि फ्रान्ससारख्या देशांत ऑफिसेस आहेत. मध्य पूर्वेत कंपनीने दुबईत ऑफिस सुरू करून आपला विस्तार केला आहे. नायजेरिया आणि केनिया येथेही त्यांनी मजबूत अस्तित्व निर्माण केले आहे.

कंपनीच्या एकूण उत्पन्नातील सुमारे ४५% हिस्सा आफ्रिकेहून येतो, तर भारतातील मार्केट २०% उत्पन्न देते.

महिंद्रा कॉम्वीवा ची सुरुवात सतरावर्षांपूर्वी भारती ग्रुप (भारती टेली सॉफ्ट) या उपक्रमाद्वारे झाली. २०१२ च्या अखेरीस, भारती ग्रुपने इतर व्हेंचर कॅपिटलिस्ट्ससह आपला ६०% हिस्सा टेक महिंद्रा ला हस्तांतरित केला. आजही ही भागीदारी टेक महिंद्रा आणि भारती यांच्यात संयुक्त स्वरूपात आहे, ज्यामध्ये टेक महिंद्रा कडे बहुसंख्य नियंत्रण आहे.

The CEO Magazine शी संवाद साधताना, कंपनीचे CEO मणोरंजन ‘माओ’ महापात्रा म्हणाले,

“आम्ही टेक महिंद्रा ची सब्सिडियरी आहोत. पण आमच्याकडे संपूर्ण ऑपरेशनल इंडिपेंडेंस आहे—ज्यामुळे आम्ही आमच्या निवडलेल्या टेक्नोलॉजी आणि मार्केटप्लेसमध्ये इनोवेट करू शकतो आणि कस्टमर्ससोबत डायरेक्ट एंगेज होऊ शकतो. मी गेल्या आठ वर्षांपासून येथे आहे आणि दरवर्षी सरासरी २०% दराने आमची वाढ होत आहे.”

कंपनीने आजपर्यंत ५२ हून अधिक पेटंट्स फाइल केले आहेत, त्यापैकी ४० केवळ गेल्या पाच वर्षांत फाइल करण्यात आले. त्यांना GSMA ग्लोबल मोबाइल अवॉर्ड्स, ग्लोबल टेलिकॉम्स बिझनेस इनोवेशन अवॉर्ड्स, अफ्रीकacom अवॉर्ड्स, Meffys 2013, एजिस ग्राहम बेल अवॉर्ड्स, फ्रॉस्ट अँड सुलिव्हन ICT अवॉर्ड्स, आणि गोल्डन पीकॉक इनोवेशन अवॉर्ड अशा अनेक नामांकित सन्मानांनी गौरवण्यात आले आहे.

महिंद्रा कॉम्वीवा मध्ये सध्या २००० हून अधिक कर्मचारी आहेत, त्यापैकी ८०% भारतात आहेत. त्यातील काहीजण जगभरात डिलिव्हरी प्रोजेक्ट्सवर काम करतात. सध्या आंतरराष्ट्रीय टीममध्ये सुमारे ३५० कर्मचारी आहेत.

कंपनीच्या कल्चर विषयी बोलताना माओ म्हणतात, “या मार्केटमध्ये इनोवेशन शिवाय टिकाव लागत नाही. आमच्या बिझनेस स्ट्रॅटेजी च्या केंद्रस्थानी इनोवेशन आहे. आम्ही स्वतःला ‘द बिझनेस ऑफ टुमारोज़’ या दृष्टीकोनातून डिजिटल सॉल्यूशन्स चे लीडर म्हणून मांडले आहे. आम्ही आमच्या कर्मचाऱ्यांना इनोवेट करण्यासाठी नेहमीच प्रोत्साहित करतो.”

ते पुढे म्हणतात, “आम्ही त्यांना चुका करण्यासाठीही प्रोत्साहन देतो. जेव्हा पर्यंत तुम्ही चुका करत नाही, तोपर्यंत तुम्ही इनोवेट करू शकत नाही. फेल्युअर हीच सक्सेस ची खरी वाट आहे. आमचा इतिहास आहे—अपयशातून शिकून यश मिळवण्याचा. कंपनीतर्गत अपयश हे वैयक्तिक, टीम किंवा डिपार्टमेंटचं अपयश मानलं जात नाही, तर ते यश न मिळण्याचं एक कारण कमी झालं, असं समजलं जातं.”

याच तत्वांवर आधारित आहे महिंद्रा कॉम्वीवा ची विजन आणि फ्युचर स्ट्रॅटेजिक डायरेक्शन.

माओ महापात्रा यांचा संपूर्ण करियर झपाट्याने वाढणाऱ्या मार्केट्समध्ये इनोवेटिव सॉफ्टवेअर कम्युनिकेशन सॉल्यूशन्स डेव्हलप करणं आणि उच्च क्षमतेच्या व्यवसायांना जागतिक दर्जाचे ब्रँड बनवणं यासाठी समर्पित आहे.

त्यांची इनोवेशन साठीची दृष्टी, टेलिकॉम टेक्नोलॉजीमधील सखोल ज्ञान, आणि मार्केटिंग ते ऑपरेशन्स पर्यंतचं अनुभवविश्व—हे सर्व एकत्रितपणे महिंद्रा कॉम्वीवा ला उभरत्या ग्लोबल मार्केट्समध्ये एक लीडिंग VAS प्रोव्हायडर बनवतात.

इलेक्ट्रॉनिक्स आणि इलेक्ट्रिकल इंजिनियरिंग मध्ये पदवी घेतलेले (BITS पिलानी) माओ यांनी आपल्या करिअरची सुरुवात सी-डॉट (CDOT – सेंटर फॉर डेव्हलपमेंट ऑफ टेलीमॅटिक्स) पासून केली, जिथे त्यांनी टेलिकॉम स्विचिंग मधील रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट मध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिलं. त्यानंतर ते ह्यूजेस मध्ये गेले.

महिंद्रा कॉम्वीवा मध्ये येण्यापूर्वी माओ अरिसेंट (Aricent) मध्ये प्रेसिडेंट आणि COO होते. त्यांनी तिथे पंधरा वर्ष काम केलं आणि एका छोट्या स्टार्टअपने US$300 मिलियन च्या वर रेव्हेन्यू मिळवणाऱ्या ग्लोबली ओळखल्या जाणाऱ्या ब्रँड मध्ये रूपांतर करण्यामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली.

अरिसेंट मध्ये त्यांनी R&D, प्रॉडक्ट मॅनेजमेंट, ऑपरेशन्स, आणि सेल्स अँड मार्केटिंग क्षेत्रातील टीम्स लीड केल्या, त्यामुळे त्यांना सॉफ्टवेअर आणि कम्युनिकेशन इंडस्ट्रीज याबद्दल सखोल ज्ञान मिळालं आणि नेतृत्व कौशल्ये विकसित झाली.

माओ यांना 2012 आणि 2013 मध्ये इन्स्टिट्यूट ऑफ डायरेक्टर्स (IOD) तर्फे ‘डिस्टिंग्विश्ड फेलो’ पुरस्कार मिळाला. तसेच, HITEC India ने त्यांना 2013 साली ‘India’s Top 20 CEO’ म्हणून गौरवले—मोबाईल VAS इंडस्ट्रीमध्ये बेंचमार्क्स सेट करत कंपनीला लीडर म्हणून पुढे नेल्याबद्दल.

2016 साली, Juniper Research ने त्यांना पेमेंट्स इंडस्ट्री मध्ये जागतिक पातळीवरील Top 6 ‘Movers and Shakers’ मध्ये स्थान दिलं. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, “या संस्थेप्रती माझा वैयक्तिक सहभाग खूप मोठा आहे. मी माझ्या कामाबद्दल अत्यंत उत्कट आहे. मला ही संस्था माझ्या घराचा एक भाग वाटते.”

माओ कंपनीतील सर्व मुख्य फंक्शन्स—प्रॉडक्ट मॅनेजमेंट, कस्टमर सपोर्ट, इम्प्लिमेंटेशन अँड डिलिव्हरी, बिझनेस मॅनेजमेंट आणि सेल्स—यांचं नेतृत्व करतात.

त्यांच्या नेतृत्वाखाली कंपनीच्या इंजिनिअरिंग युनिट साठी दोन स्वतंत्र टीम्स काम करतात—कस्टमायझेशन टीम आणि R&D टीम. कस्टमायझेशन टीम क्लायंटच्या गरजेनुसार प्रॉडक्ट अ‍ॅडजस्टमेंटवर लक्ष केंद्रित करते, तर R&D टीम सतत इनोव्हेशन करून आजच्या डायनामिक वर्ल्ड मध्ये कंपनीला रिलेव्हंट ठेवण्याचं काम करते.

महिंद्रा कॉम्वीवा आपले उत्पन्न मोबाईल फायनान्शियल, डेटा अ‍ॅनालिटिक्स, डिजिटल कंटेंट, मॅसेजिंग आणि ब्रॉडबँड सोल्युशन्स, तसेच मॅनेज्ड VAS सेवा यांद्वारे मिळवते. या सोल्युशन्समुळे टेलिकॉम कंपन्या ग्राहकांचं वर्तन, त्यांच्या खरेदीच्या सवयी आणि प्राधान्य समजू शकतात.

कंपनीचं प्रमुख प्रॉडक्ट mobiquity® Wallet बँका, टेलिकॉम ऑपरेटर, फायनान्शियल इन्स्टिट्यूशन्स आणि मर्चंट्स यांना त्यांच्या मार्केटसाठी योग्य डिजिटल धोरण राबवण्याची सुविधा देते. हे एक सोपं वापरता येणारं, मोबाईल-सिक्युअर, आणि फीचर-रिच डिजिटल वॉलेट सोल्युशन आहे जे रिमोट आणि प्रॉक्सिमिटी पेमेंट्स दोन्हीला सपोर्ट करतं.

दुसरीकडे, mobiquity® Money फक्त अनबँक्ड किंवा अंडरबँक्ड नागरिकांना आर्थिक मदत देत नाही, तर त्यांना अ‍ॅडव्हान्स फायनान्शियल सर्व्हिसेस चा संपूर्ण अनुभव घेण्याची संधीही देते.

डिजिटल इंडिया चा प्रभाव खरोखर मोठा असेल का?

यावर टीसीएम सोबत बोलताना श्री. मोहपात्रा म्हणाले— “होय, नक्कीच असेल. हा डिजिटायझेशन एक खूपच परिवर्तनशील उपक्रम आहे. यामुळे खर्च न वाढवता उत्पादकता वाढेल. शेवटी, हे आपला वेळ वाचवून अधिक कामगिरी साध्य करायला मदत करेल. मला आता कर भरायला अर्धा दिवस खर्च करावा लागत नाही. GDP वाढवण्यासही हे मदत करेल. पण याचा परिणाम लगेच दिसणार नाही. काही वर्षांत त्याचा स्पष्ट प्रभाव दिसेल.”

“उदाहरणच द्यायचं झालं, तर सात वर्षांपूर्वी पासपोर्ट मिळवणं किंवा रिन्यू करणं ही खूप त्रासदायक प्रक्रिया होती. आता ते सहज शक्य आहे, आणि सुट्टीही घ्यावी लागत नाही. पूर्वी वेगवेगळ्या टोल नाक्यांवर थांबावं लागायचं. आता सगळं ऑनलाईन शक्य आहे. पासपोर्टसाठीही हीच गोष्ट लागू होते.”

तंत्रज्ञानातील सखोल ज्ञान आणि उद्योगसमज यांचं संयोजन करून महिंद्रा कॉम्वीवा आजच्या अत्यंत स्पर्धात्मक बाजारात स्वतःला सतत उपयुक्त ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहे. कंपनीचं लक्ष रणनीती आणि कार्यान्वयन यावर केंद्रित आहे. बेंगळुरूतील जटायु आणि अर्जेंटिनामधील ATS चं अधिग्रहण ही दूरदृष्टी ठेवून घेतलेली पावलं होती.

महिंद्रा कॉम्वीवा कडे एक स्टार्टअप फॅक्टरी आहे, ज्यात तीन-चार नवीन उपक्रम आहेत, जे यंग CEOs यांच्या नेतृत्वाखाली आहेत. मोबाईल फायनान्शियल क्षेत्रात मिळालेल्या यशाच्या पार्श्वभूमीवर कंपनी आता TerraPay ही अंतरराष्ट्रीय रेमिटन्स सेवा आणि Zoto ही फायनान्शियल इन्क्लूजन सेवा (नायजेरियामध्ये) लॉन्च करण्याच्या तयारीत आहे.

कंपनी आता अशा लोकांच्या आयुष्यात परिवर्तन घडवण्याचं उद्दिष्ट ठेवते ज्यांच्याकडे अजूनही बँकिंग सुविधा नाहीत, त्यांना नवीन आणि नाविन्यपूर्ण डिजिटल सोल्युशन्स देण्यासाठी. PalmLeaf हा आणखी एक उपक्रम आहे जो मोबाईल-संचालित स्मार्ट लर्निंग आणि एंगेजमेंट सोल्युशन्सद्वारे बदलणाऱ्या जीवनशैलीला उत्तम प्रकारे प्रतिसाद देतो.